Đình Làng Rùa được bao bọc bởi Cây Đa Thần và rặng chuối cổ
Di tích Lịch sử cấp Thành phố Hà NộiCity-level Historical Site of Hà Nội

Đình Làng Rùa

Một khoảng đất linh thiêng dưới chân núi TảnA sacred plot of land at the foot of Mount Tản

Đình Làng Rùa nằm tại xã Yên Bài, thành phố Hà Nội — cách trung tâm Thủ đô chừng sáu mươi lăm cây số về phía Tây.

Phía Tây của đình là dãy Vườn quốc gia Ba Vì, nơi ngọn Tản Viên Sơn đứng ở độ cao một nghìn một trăm mét, thờ Tản Viên Sơn Thánh — vị đứng đầu trong "Tứ bất tử" của người Việt. Ngôi đình toạ lạc trên một khu đất rộng thoáng, cạnh ngã ba đường làng, nhìn theo hướng Đông. Trước cửa đình có cây đa cổ thụ, được nhân dân tôn thờ là cây thiêng che chở cho cả làng.

Theo lời các cụ cao niên truyền lại, đình có từ rất lâu đời, khởi dựng trên nền một ngôi miếu cổ. Quy mô thời Hậu Lê được cho là rộng vài mẫu, xây bằng đá ong — vật liệu truyền thống của xứ Đoài. Đình từng được vua Bảo Đại ban sắc. Hai tấm bia đá gãy đôi hiện còn lưu tại đình, tuy mờ mòn niên đại nhưng vẫn đọc được tên Chánh tổng, Lý trưởng thuộc huyện Tùng Thiện, phủ Quảng Oai — đủ để đoán định đình đã hiện diện ít nhất từ đầu thế kỷ XX.

Từ tro tàn đến ngày trở về

Tháng 5 năm 1949, giặc Pháp càn quét đốt phá làng Rùa. Đình làng bị thiêu rụi; đá ong cổ bị mang đi xây kho thóc, chuyển địa điểm ba lần, đến lần thứ tư năm 1998 mới quay về. Từ năm 1997–1998, nhân dân thôn Rùa bắt đầu phục dựng: ban đầu chỉ vài hộ dân góp công dựng lên một miếu nhỏ bốn cột tre, sáu tổ lá cọ; năm 1998 xây xong Hậu cung; ba năm sau xây xong Đại bái. Đến năm 2014, đá ong cổ được lấy lại từ kho thóc cũ, đưa về tôn tạo bằng nguồn kinh phí xã hội hoá. Trên thượng lương Hậu cung ngày nay còn ghi dòng chữ: "NGÀY 02-09-2014 – GIÁP NGỌ" — ngày cất nóc đình.

Ngày 22 tháng 12 năm 2023, Uỷ ban Nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 6233/QĐ-UBND xếp hạng Đình Làng Rùa là Di tích Lịch sử cấp Thành phố. Từ một ngôi đình cổ tinh thiêng, từng bị san phẳng trong chiến tranh, sau bảy thập kỷ, hồn làng đã trở về đủ đầy trong lòng dân.

Ba lớp thiêng trong không gian thờ tự

Đình Làng Rùa phối thờ Tam vị Tản Viên Sơn Thánh — vị thần núi có công dạy dân trồng lúa nước, trị thuỷ, mở mang cõi bờ; Thánh Mẫu Đinh Thị Đen — mẹ đẻ của Đức Thánh Tản Viên Sơn; nhân dân địa phương còn phụng thờ Thành hoàng làng ông Hoàng Năm linh thiêng, có thuyết cho rằng ông Hoàng Năm giáng sinh chính là Hoàng Công Chất — vị lãnh tụ nông dân khởi nghĩa chống Lê – Trịnh thế kỷ XVIII, được người Mường và người Thái Tây Bắc tôn xưng là "Then Chất", "Vua Hoàng".

Hai lớp tín ngưỡng — Tam vị Tản Viên Sơn Thánh bản địa và Tứ phủ Ông Hoàng theo hệ thờ Mẫu — tạo nên một chiều sâu tâm linh nhiều tầng, phản ánh dòng chảy giao thoa giữa văn hoá bản địa Mường – Kinh dưới vùng chân núi Tản Viên với hệ tín ngưỡng dân gian rộng lớn của người Việt.

Kiến trúc dáng dấp xứ Đoài

Kiến trúc hiện nay của đình gồm Đại bái và Hậu cung, bố cục mặt bằng kiểu chuôi vồ. Đại bái là nhà ngang ba gian, hai mái chảy lợp ngói ta, tường hồi bít đốc, xây bằng đá ong. Bên trong là bốn bộ vì gỗ kiểu "vì kèo giá chiêng trốn cột cái tiền trên quá giang, hạ bẫy hiên". Hậu cung là nhà dọc hai gian, cũng lợp ngói ta và tường hồi bít đốc. Tại Đại bái treo hoành phi gỗ sơn son thếp vàng đề "Tản Viên Sơn Thánh" cùng đôi câu đối đá phục dựng từ nguyên bản gỗ cổ:

Thần Sơn uy linh cầu tất ứng
Dân lễ tâm thành đắc lộc tài.

Trong Hậu cung, gian giữa đặt bệ thờ Tam cấp, cấp trên cùng là ba long ngai bài vị thờ Tam vị Tản Viên Sơn Thánh, đi kèm mũ, áo, hia màu vàng. Hai bệ nhỏ hai bên thờ Văn Quan – Võ Tướng. Dưới gầm bệ giữa là Ban thờ Quan Ngũ Hổ. Di vật tiêu biểu gồm ba bộ long ngai và bộ cồng chiêng đồng — hai chứng tích quý phản ánh đặc trưng văn hoá Mường.

Nơi cồng chiêng vẫn vang mỗi mùa lễ hội

Lễ hội chính của đình diễn ra vào ngày 14 và 15 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Ba năm mới tổ chức hội lớn một lần, các năm còn lại làng vẫn thắp hương lễ Thánh, mở cửa cho du khách vào các ngày tuần tiết. Trong lễ hội, dàn cồng chiêng của Làng Rùa vang lên bài "Gọi chiêng" cổ, người phụ nữ Mường trong áo Cóm trắng, váy Mường, khăn nứa hình núi, dây xà tích bạc kêu leng keng dưới bước chân. Đó là khoảnh khắc mà hồn của làng, hồn của núi, và hồn của di tích cùng gặp nhau dưới bóng cây đa trước cửa đình.

Đình Làng Rùa — the Rùa Village communal house — stands in Yên Bài commune, Hà Nội, about sixty-five kilometres west of the capital's centre.

To its west rises Ba Vì National Park, where the peak of Tản Viên stands eleven hundred metres high — seat of Tản Viên Sơn Thánh, foremost of the "Four Immortals" of Vietnamese belief. The đình occupies a broad, open plot beside a village crossroads, facing east. Before its gate grows an ancient banyan tree, venerated by the people as a sacred tree sheltering the whole village.

According to the village elders, the đình is very old, first raised on the foundations of an ancient shrine. In the Later Lê period it is said to have covered several acres, built of laterite — the traditional stone of the Đoài region. The đình once received a royal decree from Emperor Bảo Đại. Two broken stone steles still kept here, though worn with age, preserve the names of canton and village chiefs of Tùng Thiện district, Quảng Oai prefecture — enough to place the đình here since at least the early twentieth century.

From ashes to homecoming

In May 1949, French troops raided and burned Làng Rùa. The đình was destroyed; its ancient laterite blocks were carried off to build a granary and moved three times, returning only in 1998. From 1997–1998 the people of Rùa hamlet began the restoration: at first a handful of families raised a small shrine of four bamboo posts and six palm-leaf panels; the rear sanctum (Hậu cung) was completed in 1998, the main hall (Đại bái) three years later. In 2014 the old laterite was recovered from the granary and returned for the restoration, funded by community contributions. The ridge beam of the Hậu cung still bears the line: "NGÀY 02-09-2014 – GIÁP NGỌ" — the day the roof was raised.

On 22 December 2023, the Hà Nội People's Committee issued Decision No. 6233/QĐ-UBND ranking Đình Làng Rùa a City-level Historical Site. A sacred village đình, once razed by war, has after seven decades returned in full to the hearts of its people.

Three sacred layers of worship

Đình Làng Rùa jointly venerates the Tam vị Tản Viên Sơn Thánh — the mountain deities credited with teaching the people wet-rice farming, taming the waters and opening the land; Thánh Mẫu Đinh Thị Đen, mother of Saint Tản Viên; and the revered village guardian Hoàng Năm, whom one tradition identifies as the incarnation of Hoàng Công Chất — leader of the eighteenth-century peasant uprising against the Lê–Trịnh lords, honoured by the Mường and Thái peoples of the northwest as "Then Chất", the "Vua Hoàng".

These two strands of belief — the indigenous cult of Tản Viên and the Mother-Goddess (Tứ phủ) veneration of the Ông Hoàng — give the site a deep, many-layered spirituality, reflecting the confluence of Mường and Kinh cultures at the foot of Mount Tản Viên with the wider folk religion of the Vietnamese people.

Architecture in the Đoài style

The đình today comprises the Đại bái and Hậu cung in a "mallet-handle" (chuôi vồ) layout. The Đại bái is a three-bay hall with two sloping roofs of traditional tiles and laterite gable walls; inside stand four timber truss frames of classic design. The Hậu cung is a two-bay longitudinal hall, likewise tiled. In the Đại bái hangs a gilded, red-lacquered board inscribed "Tản Viên Sơn Thánh", with a stone couplet restored from the ancient wooden original:

Thần Sơn uy linh cầu tất ứng
Dân lễ tâm thành đắc lộc tài.
The mountain god, mighty and sacred, answers every prayer —
the people, sincere in rite, receive fortune and blessing.

In the Hậu cung, the central bay holds a three-tiered altar: on the top tier sit three lacquered thrones bearing the tablets of the Tam vị Tản Viên Sơn Thánh, with yellow ceremonial hats, robes and boots. Two smaller side altars honour the Civil Mandarin and the Military General. Beneath the central altar is the shrine of the Five Tigers (Ngũ Hổ). Notable relics include the three thrones and a set of bronze gongs — precious testimony to the Mường cultural character of the site.

Where the gongs still ring each festival season

The đình's main festival falls on the 14th and 15th days of the first lunar month each year. A grand festival is held once every three years; in the other years the village still lights incense to the Saints and opens its doors to visitors on feast days. During the festival, the Làng Rùa gong ensemble plays the ancient piece "Gọi chiêng" (Calling the Gongs); Mường women in white Cóm blouses, Mường skirts and mountain-shaped scarves pass by, their silver xà tích chains ringing with every step. In that moment the soul of the village, the soul of the mountain and the soul of the monument meet beneath the banyan before the đình gate.

Lễ đón nhận bằng xếp hạng Di tích cấp Thành phốCeremony receiving the City-level Heritage certificate
Điệu múa Làng RùaThe Làng Rùa dance
Bước vào tour 360° →Enter the 360° tour → Đọc về Cây Đa ThầnRead about Cây Đa Thần